昆雅语-拉丁语 形音义对照表
本表整理了托尔金昆雅语(Quenya)中与拉丁语在词形(form)和词义(meaning)上同时存在相似性的词汇。 这并非声称托尔金”抄袭”拉丁语——托尔金是一位专业的比较语言学家,他在构建昆雅语时有意识地赋予了它一种”拉丁风味”(Elvish-Latin),使之听起来像一种高雅的古典语言。
对应可信度分三级:
- ★★★ 形音义高度一致,几乎确定是有意借用或受影响
- ★★ 有明显的形音义相似性,很可能受到影响
- ★ 有一定相似性,但也可能是巧合
一、用户提供的示例(已确认)
| # | 昆雅语 | 含义 | 拉丁语 | 含义 | 备注 |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | incánus | 甘道夫外号 | incānus | 灰的,灰白的 | 直接借用 |
| 2 | √LAB > lav- “舔”,过去式 lambe | 舔 | lambō | 舔 | 过去式 lambe 与拉丁语 lambō 近乎一致 |
| 3 | manimo(早期) | 魂 | manēs | 魂(亡灵) | Q源自 mane “好” + -mo;拉丁语 manēs 源自 manus “好” |
| 4 | Eru “一神”,heru “君主” | 主/一神 | erus / herus | 主人 | 拉丁语 erus 的变体正是 herus |
| 5 | nyar- | 讲述 | narrō | 讲述 | ny- 与 n(arr)- 对应 |
| 6 | úr, úre | 热 | ūrō | 烧 | 根 √UR “heat, be hot” |
| 7 | nac- | 砍(hew, cut) | necō | 杀 | 元音变化 a/e,语义域”砍→杀” |
| 8 | ráma “翅膀” | 翅膀;诗中=树枝 | rāmus | 树枝 | 托尔金在诗中用 rámar aldaron “树的翅膀”=树枝 |
二、动词对照
| # | 昆雅语 | 含义 | 拉丁语 | 含义 | 可信度 | 备注 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 9 | cal- | 发光 (shine) | caleō | 热/发光 | ★★ | √KAL “light, shine”;拉丁语 caleō “to be warm, to glow” |
| 10 | car- | 做,造 (do, make) | creō | 创造;或 carpō “采摘” | ★★ | √KAR “do, make, build”;拉丁语 creare 语义对应 |
| 11 | cen- | 看 (see, behold) | cernō | 辨别,看见 | ★★ | √KEN “see, perceive”;拉丁语 cernō < PIE *krey- |
| 12 | col- | 承载,携带 (bear, carry) | colō | 耕种,居住;但更接近 | ★ | √KOL “bear, carry”;但拉丁语直接对应是 tolerō 系 |
| 13 | cúna- | 弯曲 (bend) | curvō (< cuneus “楔”) | 弯;cuneus 楔形 | ★ | 形似但词源不同 |
| 14 | fir- | 死 (die, expire) | fīniō / periō | 结束/灭亡 | ★ | √PHIR “exhale, expire”;fir- 与拉丁语 perir-/fīn- 有回响 |
| 15 | ham- | 判断 (judge) | aestimō? | 评估 | ★ | 弱关联 |
| 16 | har- | 坐 (sit, stay) | haereō | 坚守,停留 | ★★ | √KHAD “sit”;拉丁语 haereō “stick, stay, remain” |
| 17 | hir- | 找到 (find) | hauriō “汲取” | 获取 | ★ | 语义有距离 |
| 18 | ista- | 知道 (know) | (sc)istō? | — | ★ | √IS “know”;与意大利语 isto 有微弱关联 |
| 19 | lala- | 笑 (laugh) | — | — | ★ | 拟声词,普遍性强 |
| 20 | lanta- | 落下 (fall) | labō / lābor | 滑落,倾倒 | ★ | 弱关联 |
| 21 | lasta- | 听 (listen) | auscultō “仔细听” | 听 | ★ | 弱关联 |
| 22 | mat- | 吃 (eat) | mandō (< mandūcō) | 咀嚼 | ★★ | √MAT “eat”;拉丁语 mandō “to chew”,根词 *mand- |
| 23 | mel- | 爱 (love) | amō? | 爱 | ★ | √MEL “love”;形不同但语义域相同 |
| 24 | nam- / nem- | 判断 (judge) | *nemō? | — | ★ | 弱关联 |
| 25 | nor- | 奔跑 (run, leap) | currō (< *cors-) | 跑 | ★ | 弱关联 |
| 26 | not- | 数 (count) | notō | 标记,记录 | ★★★ | √NOT “count, reckon”;拉丁语 notō “mark, note”,nota “标记” |
| 27 | onta- | 生育 (beget) | — | — | ★ | — |
| 28 | orta- | 升起 (raise, rise) | orior | 升起 | ★★★ | √ORO “up, rise”;拉丁语 orior “rise, arise”,ortus “升起” 完美对应! |
| 29 | pata- | 走 (walk) | — | — | ★ | 拟声词 |
| 30 | pel- | 围绕 (go round, encircle) | pellō? | 驱赶 | ★ | 弱关联 |
| 31 | quet- | 说 (say, speak) | — | — | ★ | 无明确对应 |
| 32 | ser- | 缝 (sew) | serō | 连接,编织 | ★★ | √THER “sew”;拉丁语 serō “join, bind, string together” |
| 33 | sir(ya)- | 流 (flow) | — | — | ★ | — |
| 34 | tir- | 看守 (watch, guard) | tueor | 注视,保护 | ★ | 弱关联 |
| 35 | tul- | 来 (come) | tollō “举起”? | 举 | ★ | √TUL “come, approach”;弱 |
| 36 | tur- | 统治 (master, conquer) | — | — | ★ | — |
| 37 | vala- | 拥有神力 (have divine power) | valeō | 强壮,有力 | ★★★ | √BAL “power, mighty”;拉丁语 valeō “be strong, be powerful” 极其对应! |
| 38 | verya- | 结婚 (marry) | — | — | ★ | — |
| 39 | miqu- | 亲吻 (kiss) | — | — | ★ | — |
| 40 | par- | 学习 (learn) | parō | 准备;或 discō | ★ | √PAR “learn, compose”;拉丁语 parō “prepare, furnish” |
| 41 | pol- | 能够 (be able to) | pollēo | 强大,能够 | ★★ | √POL “can, be able”;拉丁语 polleō “be strong/able” |
| 42 | quanta- | 填满 (fill) | quantus “多大” | 多少 | ★★ | 形近且语义相关,拉丁语 quantus “how great/much” |
| 43 | ric- | 努力 (strive, endeavour) | — | — | ★ | — |
| 44 | ruc- | 恐惧 (fear) | — | — | ★ | — |
| 45 | sam- | 拥有 (have) | — | — | ★ | — |
| 46 | sav- | 相信 (believe) | — | — | ★ | — |
| 47 | surya- | 吹 (blow) | susurrō “低语” | 低语 | ★ | 拟声 |
| 48 | tel- | 结束 (end, finish) | — | — | ★ | — |
| 49 | urya- | 变热 (be hot) | ūrō | 烧 | ★★★ | 同根 √UR;(与上面的 úr/úre 同源) |
| 50 | cir- | 切 (cut) | — | — | ★ | — |
| 51 | menta- | 发送 (send) | mittō (pp. missus) | 发送 | ★ | √MEN “go”;与 mittō 有弱关联 |
| 52 | anta- | 给予 (give) | ante “在…前面” | — | ★ | 形近但语义不同 |
| 53 | ap- / appa- | 触碰 (touch) | appōnō “放置” | 放置 | ★ | √APA “touch”;形近但语义域不同 |
| 54 | cunta- / cunya- | 统治 (rule) | — | — | ★ | — |
| 55 | fara- | 猎 (hunt) | ferō? | 携带 | ★ | √SPAR “hunt”;弱 |
| 56 | comya- | 收集 (collect) | 与 cōgō/colligō 比较 | 收集 | ★ | √KOM “gather, collect”;间接 |
| 57 | nahta- | 杀(slay) | necō / nex “杀害/暴死” | 杀 | ★★★ | √NDAK > Q. nahta- “slay”;拉丁语 nex “violent death”,necō “kill” |
| 58 | cam- | 接受 (receive) | capiō | 拿取 | ★★ | √KAM > cam- “receive”;拉丁语 capiō “take, seize, receive” |
| 59 | hosta- | 聚集 (gather, pile up) | hostis “敌人/外人” | 陌生人→敌人 | ★ | 形近但语义不同 |
| 60 | mar- | 居住 (dwell) | maneō | 停留,居住 | ★★ | √MBAR “dwell, settle”;拉丁语 maneō “remain, stay, dwell” |
| 61 | lerya- | 释放 (release) | līberō | 释放 | ★ | 弱关联 |
| 62 | latya- | 打开 (open) | lateō “隐藏”? | — | ★ | 语义相反 |
| 63 | lir- | 歌唱 (sing) | lyra “里拉琴” (希腊借词) | 乐器 | ★ | 弱关联 |
| 64 | rem- | 陷阱 (snare) | rēmus “桨”? | — | ★ | 无 |
| 65 | penda- | 倾斜 (slope) | pendēo | 悬挂,倾斜 | ★★★ | √PED “slope”;拉丁语 pendēo “hang, be suspended, slope” |
| 66 | linga- | 悬挂 (hang, dangle) | lingō “舔”? | — | ★ | 弱 |
| 67 | rista- | 切 (cut) | — | — | ★ | — |
| 68 | nurta- | 隐藏 (hide) | — | — | ★ | — |
| 69 | Mac- | 用剑砍 (hew with sword) | mactō | 杀,屠宰 | ★★★ | √MAK “strike, hew, slay”;拉丁语 mactō “sacrifice, kill”;machaera “大剑” |
| 70 | nosta- | 生育 (beget) | nōscō / gnōscō “认识”? | — | ★ | 形近但语义不同;但 nascor “出生” 也可参考 |
| 71 | nosta- (另读) | 生育 (beget) | nāscor | 出生 | ★★ | 如果与 nāscor “to be born”相联系,语义对应更好 |
| 72 | rúna- | 释放 (free) | — | — | ★ | — |
| 73 | pasta- | 使光滑 (smooth, iron) | — | — | ★ | — |
| 74 | psar- | 摩擦 (rub) | — | — | ★ | — |
三、名词对照
| # | 昆雅语 | 含义 | 拉丁语 | 含义 | 可信度 | 备注 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 75 | atar | 父亲 (father) | ater? (无直接拉丁对应) | — | ★ | 但与PIE *ph₂tḗr “father” 完美对应 |
| 76 | alma | 花 (flower) | alma | 滋养的(f.),仁慈的 | ★★ | 形完全一致!拉丁语 alma “nourishing, kind” (alma mater) |
| 77 | alda | 树 (tree) | — | — | ★ | — |
| 78 | ambo | 丘陵 (hill) | ambō | 两者 | ★ | 形一致但语义不同 |
| 79 | ando | 大门 (gate, door) | — | — | ★ | — |
| 80 | anga | 铁 (iron) | — | — | ★ | — |
| 81 | anna | 礼物 (gift) | annus “年”? | — | ★ | 形近但语义不同 |
| 82 | aran | 国王 (king) | — | — | ★ | — |
| 83 | arma | 日光 (ray of sunlight) | arma | 武器,工具 | ★ | 形一致但语义不同 |
| 84 | axë | 颈部,脊 (neck, ridge) | axis | 轴线 | ★ | 弱 |
| 85 | cala | 光 (light) | calor | 热 | ★★ | √KAL “light, shine”;拉丁语 calor “heat, warmth”(来自 caleō) |
| 86 | calma | 灯 (lamp) | calōrem? | 热 | ★ | 同根系 |
| 87 | camba | 手(掌) (cupped hand) | — | — | ★ | — |
| 88 | cára / cas | 头 (head) | caput | 头 | ★ | 弱关联 |
| 89 | carda | 行为 (deed) | — | — | ★ | — |
| 90 | carmë | 手艺 (art, production) | carmen | 歌,诗,咒语 | ★★★ | Q. carmë “art, making”;拉丁语 carmen “song, verse, charm” 源自 canō “唱”,但形式极其相似! |
| 91 | certa | 卢恩文 (rune) | certa (certus 的f.) | 确定的 | ★ | 形一致但语义不同 |
| 92 | circa | 镰刀 (sickle) | circus | 圆,环 | ★ | 形近但语义不同 |
| 93 | corma | 戒指 (ring) | — | — | ★ | — |
| 94 | coron | 丘 (mound) | corōna | 王冠 | ★★ | 形近;”丘→冠”语义域有关联 |
| 95 | cotto | 敌人 (enemy) | — | — | ★ | — |
| 96 | curu | 技能 (skill) | cūra | 关心,照料 | ★ | 形近但语义有距离 |
| 97 | Elda | 精灵 (Elf, Star-folk) | — | — | ★ | — |
| 98 | elen | 星 (star) | — | — | ★ | 与古希腊语 ἀστήρ / ἠλέκτρον 有弱联系 |
| 99 | essë | 名字 (name) | esse | 存在 (to be) | ★ | 形一致但语义不同(但”名”与”存在”有哲学联系) |
| 100 | fána / fana | 白色/面纱 (white, veil) | fānum | 神殿 | ★ | 形近 |
| 101 | fanga | 胡须 (beard) | — | — | ★ | — |
| 102 | fëa | 灵魂 (spirit, soul) | — | — | ★ | — |
| 103 | forma | 右手 (right-hand side) | forma | 形状 | ★★ | 形完全一致!虽然语义不同,但”右手”→”正确”→”规范形式”有文化联系 |
| 104 | formen | 北方 (north) | — | — | ★ | — |
| 105 | harma | 宝藏 (treasure) | — | — | ★ | — |
| 106 | heru / hér | 主人 (lord, master) | erus / herus | 主人 | ★★★ | 已确认(同第4条) |
| 107 | hón | 心(器官) (heart, organ) | — | — | ★ | — |
| 108 | hyarma | 左手 (left-hand side) | — | — | ★ | — |
| 109 | inga | 顶端 (top, highest point) | — | — | ★ | — |
| 110 | indil | 百合 (lily) | — | — | ★ | — |
| 111 | lamba / lambë | 舌头 / 语言 (tongue, language) | lambō “舔” / lingua? | 舔/舌头 | ★★ | √LAM “sound”;拉丁语 lambō “lick”;lambë 的过去式即 lambe |
| 112 | larma | 衣裳 (raiment) | — | — | ★ | — |
| 113 | lassë | 叶 (leaf) | — | — | ★ | — |
| 114 | laurë | 金(色) (gold, light) | aurum / laurus? | 金/月桂 | ★★ | Q. laurë “golden light”;拉丁语 aurum “gold”(前缀 l-?)以及 laurus “月桂”形近 |
| 115 | lírë | 歌 (song) | lyra “里拉琴” | 乐器 | ★★ | Q. lírë “song” / lir- “sing”;拉丁语/希腊语 lyra “竖琴” |
| 116 | lís | 蜂蜜 (honey) | — | — | ★ | — |
| 117 | lómë | 夜 (night, darkness) | — | — | ★ | — |
| 118 | lúmë | 时间 (time, hour) | lūmen “光”? | 光 | ★ | 形近但语义不同 |
| 119 | macil | 剑 (sword) | — | — | ★ | — |
| 120 | masta / massa | 面包 (bread) | massa | 面团,块 | ★★★ | Q. masta/massa “bread”;拉丁语 massa “mass, lump, dough” 完美对应! |
| 121 | malta | 金(属) (gold, metal) | — | — | ★ | — |
| 122 | mando | 监禁 (prison, custody) | mandō | 命令 | ★ | 形近;拉丁语 mandō “entrust, commit to” 与”监管”有语义交叉 |
| 123 | marta- | 指定命运 (decree, destine) | Mars, Martis | 战神 | ★ | 弱 |
| 124 | matta | 食物 (food) | — | — | ★ | — |
| 125 | menel | 天穹 (heavens, firmament) | — | — | ★ | — |
| 126 | metta | 结束 (ending, end) | mēta (< mētor) | 终点(赛道) | ★★★ | Q. metta “end”;拉丁语 mēta “goal, turning-post, boundary, end” |
| 127 | nár | 火 (fire) | — | — | ★ | — |
| 128 | nassë | 本性 (nature, true-being) | nāscor → nātūra | 出生→本性 | ★★ | Q. nassë “nature, person”;拉丁语 nātūra “nature”(源自 nāscor “be born”),语义相同 |
| 129 | nén | 水 (water) | — | — | ★ | — |
| 130 | nér | 男人 (man) | vir | 男人 | ★★ | Q. nér “man”;拉丁语 vir “man”(PIE *wiHrós),音变 n-/v- 巧合但形似 |
| 131 | nólë | 学识 (lore, knowledge) | — | — | ★ | — |
| 132 | nómë | 地方 (place) | nōmen “名字”? | — | ★ | 形近但语义不同 |
| 133 | nórë | 国土 (land, country) | — | — | ★ | — |
| 134 | ohta | 战争 (war) | — | — | ★ | — |
| 135 | óma | 声音 (voice, vowel) | — | — | ★ | — |
| 136 | ondo | 石头 (stone, rock) | — | — | ★ | — |
| 137 | ópa | 口 (mouth) | ōs, ōris | 口 | ★★ | Q. ópa “mouth (opening)”;拉丁语 ōs “mouth” |
| 138 | orda | 深邃 (profound) | ōrdō? | 秩序 | ★ | 形近但语义不同 |
| 139 | ornë | 高树 (tall tree) | ornus | 山梣树 | ★★★ | Q. ornë “tall tree”;拉丁语 ornus “a species of ash tree” 完美对应! |
| 140 | oron | 山 (mountain) | — | — | ★ | — |
| 141 | osto | 要塞 (fortress) | — | — | ★ | — |
| 142 | parma | 书 (book) | — | — | ★ | — |
| 143 | ranga | 码(度量) (yard, full pace) | — | — | ★ | — |
| 144 | rassë | 角 (horn) | — | — | ★ | — |
| 145 | ré | 日 (day) | rēs | 事情 | ★ | 形近但语义不同 |
| 146 | rocco | 马 (horse) | — | — | ★ | — |
| 147 | róma | 号角 (horn, trumpet) | — | — | ★ | — |
| 148 | sarda | 硬的(如石) (hard as stone) | — | — | ★ | — |
| 149 | sarmë | 书写 (writing) | sermo | 言谈,演说 | ★★ | Q. sarmë “writing”;拉丁语 sermō “discourse, language, speech” 形近且都关乎语言表达 |
| 150 | sercë | 血 (blood) | — | — | ★ | — |
| 151 | sírë | 河 (river) | — | — | ★ | — |
| 152 | solma | ?盔/厅 (helmet/hall) | — | — | ★ | — |
| 153 | sorno / soron | 鹰 (eagle) | — | — | ★ | — |
| 154 | súlë | 气息/灵 (breath, spirit) | — | — | ★ | — |
| 155 | tál | 脚 (foot) | tālus | 脚踝 | ★★ | Q. tál “foot”;拉丁语 tālus “ankle, knucklebone” |
| 156 | talan | 平台 (flat space) | — | — | ★ | — |
| 157 | tarma | 柱 (pillar) | — | — | ★ | — |
| 158 | tári | 女王 (queen) | — | — | ★ | — |
| 159 | taura | 强大的 (mighty, vast) | taurus | 公牛 | ★ | 形近但语义不同;然而”力量”和”公牛”有文化关联 |
| 160 | taurë | 森林 (forest) | — | — | ★ | — |
| 161 | tehta | 标记 (mark, sign) | — | — | ★ | — |
| 162 | tengwa | 字母 (letter, sign) | — | — | ★ | — |
| 163 | tië | 道路 (path, road) | — | — | ★ | — |
| 164 | tinco | 金属 (metal) | — | — | ★ | — |
| 165 | úr / úre | 热 (heat) | ūrō | 烧 | ★★★ | 已确认(同第6条) |
| 166 | Vala | 神力/天神 (Power, God) | valeō | 强壮 | ★★★ | 同第37条 |
| 167 | vendë | 少女 (maiden, virgin) | Venus, Veneris | 维纳斯(爱/美之神) | ★★ | Q. vendë “maiden, virgin”;拉丁语 Venus 源自 *wenH- “desire”,与 Q. √WEN “maiden” 有PIE关联 |
| 168 | veru | 丈夫 (husband) | vir | 男人 | ★★ | Q. veru “husband”;拉丁语 vir “man, husband” |
| 169 | veri | 妻子 (wife) | — | — | ★ | — |
| 170 | corto | 圆 (circle) | — | — | ★ | — |
| 171 | hwindë | 桦树 (birch) | — | — | ★ | — |
| 172 | calarus | 铜(磨光) (polished copper) | — | — | ★ | — |
| 173 | telpë / tyelpë | 银 (silver) | — | — | ★ | — |
| 174 | estel | 希望 (hope, trust) | stēlla “星”? | 星 | ★ | 弱;但”星→希望”诗意上有关联 |
| 175 | lumbë / lumbo | 云/阴翳 (cloud, gloom) | — | — | ★ | — |
| 176 | urus | 铜 (copper) | — | — | ★ | — |
| 177 | farnë | 梣树 (ash, rowan) | fraxinus | 梣树 | ★ | 弱;拉丁语 fraxinus “ash tree” |
| 178 | neccë | 角 (angle) | nexus | 连结 | ★ | 形近但语义不同 |
| 179 | lícuma | 烛 (candle) | lūcerna | 灯 | ★★ | Q. lícuma “candle”(< líco “蜡”);拉丁语 lūcerna “lamp” / lūx “light” |
| 180 | ramba | 墙 (wall) | — | — | ★ | — |
| 181 | massa | 面包 (bread) | massa | 面团 | ★★★ | (同第120条) |
| 182 | axan | 法律 (law, rule) | — | — | ★ | — |
| 183 | colla | 斗篷 (cloak, vestment) | collum “颈” / collāre “项圈”? | 颈部 | ★ | 弱 |
| 184 | fëa + hröa | 灵与体 (spirit + body) | — | — | ★ | 二分概念 |
| 185 | mundo | 公牛 (bull, ox) | mundus | 世界,宇宙;也”干净” | ★ | 形一致但语义不同 |
| 186 | Ambar | 世界 (World, Earth) | — | — | ★ | — |
| 187 | sírë (河) / sír (现在) | 河/现在 | — | — | ★ | — |
| 188 | aura | 所有物 (possession) | aura | 微风 | ★ | 形一致但语义不同 |
四、形容词与其他词类对照
| # | 昆雅语 | 含义 | 拉丁语 | 含义 | 可信度 | 备注 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 189 | anda | 长的 (long, far) | — | — | ★ | — |
| 190 | alta | 光辉 (radiance) | altus | 高的/深的 | ★★ | Q. alta “radiance”(形容词 arta “lofty”);拉丁语 altus “high, deep” |
| 191 | arta | 高贵的 (high, noble) | artus | 关节,肢 | ★ | Q. arta “high, noble, exalted”;注意 Q. tára 也是 “high”=拉丁语 altus |
| 192 | tára | 高的 (lofty, tall, high) | 与 arta 互换→参见 altus | — | ★★ | √TA “high”;对比 altus 有回响 |
| 193 | lauca | 温暖的 (warm) | — | — | ★ | — |
| 194 | morë / morna | 黑暗的 (dark, black) | mors, mortis | 死亡 | ★ | 语义域 “黑暗→死亡” 有文化关联 |
| 195 | nóna | 出生的 (born) | nōnus “第九” / nātus “出生的” | — | ★ | nātus 更接近但形不同 |
| 196 | quanta | 满的 (full, filled) | quantus | 多大 | ★★ | Q. quanta “full, filled”;拉丁语 quantus “how great, how much” |
| 197 | vanya / vanima | 美丽的 (fair, beautiful) | vānus | 空虚的 | ★ | 形近但语义相反 |
| 198 | voronda | 忠诚的 (faithful) | — | — | ★ | — |
| 199 | fírima | 终有一死的 (mortal) | — | — | ★ | — |
| 200 | calina | 明亮的 (bright, sunny) | — | — | ★ | — |
| 201 | parca | 裸的(人身) (naked, of persons) | parcus | 节俭的;paucus 少的 | ★ | 形近但语义不同 |
| 202 | parna / parnë | 光秃/裸的(无植被) (bald, bare) | — | — | ★ | — |
| 203 | ronda | 坚实的 (solid, firm) | rotundus | 圆的 | ★ | 形近但语义不同 |
| 204 | senna / senta | 短的 (short) | sentus “多刺” / sententia “意见”? | — | ★ | 弱 |
| 205 | saura | 邪恶的/恶臭的 (evil, foul, stinking) | saurus (希腊) “蜥蜴” | — | ★ | 与希腊/拉丁不同语义 |
| 206 | túra | 伟大的 (big, great) | — | — | ★ | — |
| 207 | halda / halla | 高的 (tall) | — | — | ★ | — |
| 208 | mára | 好的 (good, proper) | — | — | ★ | — |
| 209 | carnë | 红色 (red, scarlet) | carō (carnis) | 肉 | ★★ | Q. carnë “red, scarlet”;拉丁语 carnis “flesh”(肉色/红色关联),更有意思的是 incarnātus “化为肉身的” → “化红” |
| 210 | luinë | 蓝色 (blue) | — | — | ★ | — |
| 211 | malina | 黄色 (yellow) | — | — | ★ | — |
| 212 | linta | 迅速的 (swift) | — | — | ★ | — |
| 213 | norna | 坚硬/固执的 (tough, stiff, hard) | — | — | ★ | — |
| 214 | verca→parca | 野蛮的? | — | — | ★ | — |
| 215 | eressëa | 孤独的 (lonely) | — | — | ★ | — |
| 216 | ringa | 冷的 (cold) | rigēo “僵硬” / rigidus | 僵硬,冷 | ★ | 弱关联 |
| 217 | pia / pitya | 小的 (little, petty) | parvus? / petty(英)? | 小的 | ★ | pitya → petty 也许有PIE关联 |
| 218 | olca | 邪恶的 (bad, wicked) | — | — | ★ | — |
五、词根级别对照(最深层的拉丁语回响)
| # | 昆雅词根 | 含义 | 拉丁语对应 | 含义 | 可信度 | 备注 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 219 | √KAL | 光,发光 | calēo, calor | 热,温暖 | ★★ | PIE *kel- “warm” |
| 220 | √KAR | 做,造 | creō / (s)carpō | 创造/撕扯 | ★★ | |
| 221 | √KEN | 看,察觉 | cernō | 辨别,看见 | ★★ | PIE *krey- |
| 222 | √KOL | 承载 | colō | 耕种,照料 | ★ | |
| 223 | √KUR | 力量,技能 | cūra | 照顾 | ★ | |
| 224 | √UR | 热 | ūrō | 烧 | ★★★ | PIE *h₂ews- |
| 225 | √BAL | 力量 | valeō | 强壮 | ★★★ | PIE *wal- |
| 226 | √MAK | 砍,杀 | mactō | 屠杀 | ★★★ | |
| 227 | √NAM | 判断 | — | — | ★ | |
| 228 | √NOT | 数,算 | notō / nota | 标记,记录 | ★★★ | |
| 229 | √MAT | 吃 | mandūcō / mandō | 咀嚼 | ★★ | |
| 230 | √MEL | 爱 | mel | 蜂蜜 | ★★ | Q. mel- “to love”;拉丁语 mel “honey”——”甜蜜→爱”? |
| 231 | √ORO | 升起 | orior, ortus | 升起 | ★★★ | PIE *h₃er- |
| 232 | √LAB | 舔 | lambō | 舔 | ★★★ | |
| 233 | √PED | 倾斜 | pendēo | 悬挂,倾斜 | ★★★ | PIE *spend- |
| 234 | √MBAR | 居住 | maneō | 停留 | ★★ | |
| 235 | √MET | 终结 | mēta | 终点 | ★★★ | |
| 236 | √PAL | 宽广 | palam “公开地”? | 公开 | ★ | |
| 237 | √TER | 穿透 | terō | 磨,穿透 | ★★ | Q. tercáno “herald” (穿透者);拉丁语 terō “rub, wear through” |
| 238 | √NDAK > nahta | 杀 | nex, necis; necō | 暴死;杀 | ★★★ | |
| 239 | √POL | 能够 | polleō | 有力量 | ★★ | |
| 240 | √SIL | 发白光 | — | — | ★ | |
| 241 | √TAL | 脚 | tālus | 脚踝 | ★★ | |
| 242 | √NĀ | 是,存在 | nāscor “出生” / nātūra | 出生/自然 | ★★ | |
| 243 | √WEN | 少女 | Venus | 维纳斯 | ★★ | PIE *wenH- |
| 244 | √SAR | 石(小) / 刻写 | — | — | ★ | |
| 245 | √KAM | 接收 | capiō | 拿取 | ★★ | |
| 246 | √PAR | 学习,安排 | parō | 准备 | ★★ | PIE *perH- |
| 247 | √TAR | 站 | stō (< *steh₂-) | 站 | ★ | 弱:拉丁语 stō 有 s 前缀 |
| 248 | √NAR | 火 | — | — | ★ | |
| 249 | √SER | 缝 | serō | 编,连 | ★★ | |
| 250 | √RIG | 花环,缠绕 | — | — | ★ | — |
| 251 | √ÑGAR | 在…旁边 | — | — | ★ | — |
六、高可信度对照精选总表(★★★)
以下是形音义三方面高度一致、几乎可以确定托尔金有意或潜意识地借鉴拉丁语的词汇:
| # | 昆雅语 | 含义 | 拉丁语 | 含义 | 关联类型 |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | incánus | 甘道夫外号 | incānus | 灰白的 | 直接借用 |
| 2 | lav- “舔” (过去式 lambe) | 舔 | lambō | 舔 | 词根+屈折 |
| 3 | Eru / heru | 一如/主人 | erus / herus | 主人 | 词形+词义 |
| 4 | nyar- | 讲述 | narrō | 讲述 | 词形+词义 |
| 5 | úr / úre / urya- | 热 | ūrō | 烧 | 词根 √UR |
| 6 | nac- / nahta- | 砍/杀 | necō / nex | 杀 | 词根 √MAK/√NDAK |
| 7 | ráma | 翅膀(诗中=树枝) | rāmus | 树枝 | 词形+诗意语义 |
| 8 | vala- / Vala | 神力 | valeō | 强壮,有力 | 词根 √BAL |
| 9 | orta- / orya- | 升起 | orior / ortus | 升起 | 词根 √ORO |
| 10 | not- | 数算 | notō / nota | 标记 | 词根 √NOT |
| 11 | metta | 结尾 | mēta | 终点 | 词根 √MET |
| 12 | penda- | 倾斜 | pendēo | 悬挂/倾斜 | 词根 √PED |
| 13 | massa / masta | 面包 | massa | 面团 | 词形+词义 |
| 14 | ornë | 高树 | ornus | 梣树 | 词形+词义(树) |
| 15 | carmë | 手艺 | carmen | 歌/咒语 | 词形+艺术域 |
| 16 | mac- | 用剑砍 | mactō | 屠杀 | 词根 √MAK |
| 17 | manimo(早期) | 魂 | manēs | 亡灵 | 早期词+概念 |
七、补充:可能属于共同PIE遗产而非直接借鉴的
以下词的相似性可能来自印欧语共同祖语(PIE)而非直接从拉丁语借鉴,但托尔金作为PIE专家,在构建昆雅语时显然利用了这些共鸣:
| 昆雅语 | 拉丁语 | PIE 词根(参考) |
|---|---|---|
| atar “父” | pater | *ph₂tḗr |
| nér “男人” | vir | *wiHrós |
| vendë “少女” | Venus | *wenH- |
| tál “脚” | tālus | *telH- 或相关 |
| mel- “爱” | mel “蜜” | *meli- |
| cal- “发光” | calēo “发热” | *kel- |
| √KEN “看” | cernō | *krey- |
| mar- “居住” | maneō | *men- “remain” |
结论:托尔金深谙拉丁语和比较语言学,他在构建昆雅语时刻意营造了一种”精灵拉丁语”(Elf-latin)的风格。上述对照词不一定是简单的”抄袭”,更多是一位语言学大师在创造虚构语言时,有意利用了古典语言的音位组合和语义域来赋予昆雅语一种古雅、庄重、高贵的格调——正如拉丁语在欧洲文化中的地位一样。
荏苒之境
Kikomas
Cathamos